اعلام عمومي اجراي طرح تحول اقتصادي توسط رئيس دولت نهم واكنش‌هاي متفاوتي را در سطوح مختلف كارشناسي و مديريتي برانگيخته است.
فارغ از اين كه اجراي اين طرح با محوريت شعار هدفمند كردن يارانه‌ها آن هم به مفهوم توزيع مستقيم پول ميان مردم در عين حال حذف يارانه‌هاي انرژي تا چه حد با رويكردهاي عدالت‌محورانه با قرائت دولت نهم سازگار است و نتايج اين اقدام كه در حقيقت حركتي پر سرعت به سمت اقتصاد آزاد خواهد بود تا چه ميزان با باورهاي مجريان آن همخواني دارد ، آنچه كه قاطبه كارشناسان و صاحب‌نظران اقتصادي بر سر آن متفقند ابعاد وسيع تأثيرات مستقيم و غير مستقيم اين طرح در تمامي حوزه‌ها خواهد بود.
حقيقت آن است كه عبور از اقتصاد يارانه‌اي كه به ناگزير مداخله مستقيم و گسترده دولت را در تصدي‌گري‌هاي اقتصادي و نيز روندهاي خودبنياد بازار به دنبال دارد و در دهه‌هاي گذشته اقتصاد ايران را دچار بيماري‌هاي گوناگون ساختاري و اجرايي و مديريتي كرده است و ساير حوزه‌ها را نيز تحت تأثيرات منفي خود قرار داده است، عزمي است كه در تمامي دولت‌هاي تشكيل شده پس از دفاع مقدس بوده است اما واهمه از عواقب و پيامدهاي آني و كوتاه مدت اين جراحي بزرگ همه دولت‌هاي پيشين را را از انجام يكباره اين جراحي منصرف ساخته است.
اگر بيماري اقتصاد يارانه‌اي كشور را به غده پيشرفته سرطاني تشبيه كنيم جراحي اين غده بزرگ به سبب واهمه از متازتاز آن و درگير شدن همه اعضا و جوارح با آن عملاً صورت نگرفته است و دولت‌هاي گذشته ترجيح داده‌اند به جاي اقدام به جراحي بزرگ با درمان‌هاي تدريجي ابتدا پيشرفت اين بيماري را كنترل كرده و در طي زمان با اطمينان از عدم بازگشت ان و به حداقل رساندن تأثيرات جراحي بر ساير اعضاي بيمار در موقعيت مناسب دست به اين اقدام زده شود.
اقدام به چنين جراحي بزرگي پيشنياز‌هاي مهمي دارد كه اگر بدان‌ها توجه نشود اين جراحي بزرگ با حيات و ممات بيمار بازي كردن خواهد بود.
كارآمدي جراح، داشتن ابزار كافي، اعتماد بيمار به جراح و نيز توان جراح به بكار گيري ساير متحصصين براي كنترل عوارض جانبي چنين جراحي پيش‌نياز‌هاي اساسي اين جراحي است.
1- دولت نهم نشان داده است در اجراي سياست‌هاي هر چند كم دامنه و محدود اقتصادي نه صاحب پشتوانه نظري است و نه در عمل موفقيتي را به همراه داشته است. اين يك مسأله اجماعي است كه دولت نهم در به سامان كردن اوضاع اقتصادي در سه سال گذشته نه تنها موفق نبوده است بلكه از هر جهت كشور را به قهقرا برده است. از اين جهت شايستگي و كارآمدي انجام چنين جراحي بزرگي در دولت نهم نيست.
2- دولت نهم در اقدامي خودزنانه كليه ابزارهاي كارشناسي خود را معدوم كرده است و تنها با اتكا به اراده فردي دست به اقدامات اقتصادي متعارض و متضاد مي‌زند. حذف سازمان برنامه‌ريزي و مديريت كشور از ساختار تصميم‌سازي و تصميم‌گيري دولت، حذف شوراهاي عالي كه به عنوان بازوي مشورتي و ايده‌پردازي و تصميم‌سازي دولت‌هاي گذشته بوده‌اند، منكوب كردن بانك مركزي در برابر خواسته‌هاي بي‌پشتوانه افراد خاص در دولت در اجراي سياست‌هاي پولي منضبط در كشور و موارد مشابه و متعدد ديگر گوياي آن است كه دولت در برخورداري از ابزار‌هاي كارآمد براي اجرا و نظارت و كنترل پيشرفت چنين طرح بزرگي محروم است.
3- در سال سوم از عمر دولت و در واقع در ماه‌هاي پاياني حيات اين دولت در حالي كه ميزان رضايت‌مندي و اعتماد به توانايي‌هاي دولت در جامعه در سراشيبي نزول است و حتي محبوبيت‌هاي پوپوليستي رئيس دولت در طبقات محروم به دليل فشارهاي بزرگ تورمي به اين طبقه به سرعت رو به اضمحلال است، انجام چنين جراحي نمي تواند ممكن باشد چرا كه كاريزمايي كه مي توانست براي اين جراحي بزرگ هزينه شود وجود نداشته يا در حال حاضر از ميان رفته است. از اين منظر طراحي تبليغاتي اعلام اين طرح هم آبي بر آتش نگراني‌هاي طبقات پايين دست جامعه به سبب چگونگي تحمل فشارها و هزينه‌هاي ناگهاني اجراي اين طرح نريخته است و بيشتر آن را ترفند تبليغات دور دوم رياست جمهوري آقاي احمدي‌نژاد قلمداد مي‌كنند.
4- دولت نهم نه فقط كارشناسان و صاحب‌نظران منتقد خود را طرد كرده است بلكه در عمل حتي دوستان اقتصاددادن دولت نيز چندان رغبتي به دفاع از ايده‌ها و طرح‌هاي دولت و همكاري در اجراي آن ندارند. برگزاري صوري جلسات با اقتصادددانان تكافوي اصل بهره‌گيري از متخصصين و صاحب‌نظران در طراحي و اجراي چنين جراحي بزرگي را نمي‌كند و اگر دقت شده باشد جمع‌بندي نظراتي كه در نشست اخير اقتصاددانان با دولت در اين زمينه شده است صرفا تأكيد بر تأمل و دقت و صبر بيشتر دولت در سنجش همه جوانب چنين جراحي بوده است و چيز دندانگير ديگري از آن به دست نيامده است.
از اين رو ضمن تأكيد بر اينكه چنين جراحي و حذف يارانه‌هاي حامل‌هاي انرژي و هدفمند كردن يارانه‌ها با جهت‌گيري دگرگون ساختن اقتصاد يارانه‌اي كشور ضرورتي انكار ناپذير است اما بايد به جرأت مدعي بود كه اين دولت شايستگي انجام چنين تحولي را ندارد و جز تهوري كه نه ناشي از وجود عقلانيت بالا بلكه فقط به سبب اعتماد به نفس مثال‌زدني‌اي كه در اين مجموعه وجود دارد هيچ يك از مقدمات و ملزومات چنين جراحي بزرگي در اقتصاد كشور براي دولت نهم فراهم نيست.

* اين يادداشت براي سرمقاله خبرنامه مشاركت هفته دوم تيرماه تنظيم شده است